Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2022 20:15

Φύγαμε για ΕΝΑ ΜΑΚΡΥ ΣΑΒΒΑΤΟ... μια οικογενειακή ταινία δρόμου με στόχο κι ένα βαθιά λαμπερό βιβλίο

Επιλέγων ή Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

stainerΟ Τζόρτζ Στάινερ ( Γαλλία, 1929  -  Κέιμπριτζ, Αγγλία, 2020)  γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Παρίσι από Αυστροεβραίους γονείς. Το 1940 η οικογένειά του μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο Στάινερ σπούδασε στα πανεπιστήμια του Σικάγου και του Χάρβαρντ.Υπήρξε κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος και καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας και φιλοσοφίας του πολιτισμού στα αρχαιότερα πανεπιστήμια της Ευρώπης (Μπολόνια, Σορβόννη, Γενεύη, Οξφόρδη, Κέμπριτζ) αλλά και στα αμερικάνικα Χάρβαντ και Πρίνστον. Από τον τύπο και τους συναδέλφους του έχει χαρακτηριστεί κατά καιρούς ως «κοσμικός ταλμουδιστής», «πλατωνιστής αναρχικός», «ελληνιστής και κεντροευρωπαϊστής»«σαιξπηρικός και μαρξιστής»

Υπήρξε πολύγλωσσος – ανάμεσα σε 4 γλώσσες: αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά και ιταλικά –, με ένα απροσδιόριστο πεδίο έρευνας (από τον Χάιντεγκερ στον Όμηρο, το σκάκι, τις φυσικές επιστήμες, τη γλώσσα, τη μουσική και τη μετάφραση) και διακεκριμένος κριτικός στο New Yorker, ένα από τα πιο αξιόλογα παγκοσμίως περιοδικά λογοτεχνίας, από το 1966, που διαδέχθηκε τον Edmund Wilson στη θέση αυτή, ως το 1997. 

Καμιά δεκαριά βιβλία του Στάινερ που διάβασα μέσα στον 21ο τα βρήκα όλα από πολύ καλά έως εξαιρετικά, όπως το "Οι Αντιγόνες". Κάθε φορά που τέλειωνα ένα βιβλίο του μουρμούριζα το "γαμώ την ατυχία μου", εννοώντας το που άργησα να γνωρίσω αυτόν τον τύπο. Τον φετινό καλοκαιρινό Οκτώβρη διάβασα το "Για ένα μακρύ Σάββατο" (εκδόσεις ΔΩΜΑ, σελίδες150), που είναι μία συζήτηση που έγινε έξι χρόνια πριν πεθάνει με τη διακεκριμένη Γαλλίδα δημοσιογράφο Λωρ Αντλέρ και κατά κάποιο τρόπο αποτελεί έναν επίλογο ζωής. 

Πρόκειται για μία χορταστική συνέντευξη, που όρεξη να'χεις για να μάθεις πολλά ουσιαστικά κι ενδιαφέροντα πράματα για τον κόσμο, τους μεγάλους δημιουργούς και για τον ίδιο, για όσα σκέφτηκε και επεξεργάστηκε κατά τη διάρκεια της πνευματικής του περιπέτειας, όχι μόνο στην λογοτεχνία, στην φιλοσοφία και στην τέχνη γενικότερα, αλλά και στο πως αυτά έδεναν με τη ζωή του σε προσωπικό επίπεδο και στο κοινωνικό των σχέσεων όπως και στις προσπάθειές του για να κάνει λίγο καλύτερα τα πράματα της ζωής, όπως σημειώνει ο ίδιος.

Ανάμεσα στα άλλα που τολμάει να φέρει στο φως είναι και οι συνειδητοποιημένες αντιφάσεις του, οι επιλογές που μετάνιωσε που δεν τις έκανε, τις χειροβομβίδες των αβεβαιοτήτων που χίλια δυο πράματα τις απασφάλιζαν κάθε τόσο. Σε συνδυασμό με στοιχεία από την παιδική του και φοιτητική του ζωή, τις σχέσεις με τους γονείς του, για τα πιστεύω του που τα έφτιαχνε με σκληρή δουλειά ψηφίδα την ψηφίδα μέσα στις δεκαετίες. Παρούσες και οι συναισθηματικές σκέψεις του για την μοίρα του εβραϊσμού, οι στοχασμοί για την ιδιαίτερη σημασία των κλασσικών κειμένων, η αποστροφή του για την ψυχανάλυση, αλλά και οι ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για το αξεδιάλυτο μυστήριο της ανθρώπινης δημιουργικότητας όπως και για το τρένο του κινηματογράφου που το έχασε. 

Αυτό που με ανέβασε ψηλά, πέρα από τον λαμπερό του λόγο που ρέει σα γάργαρο διαυγές ποταμάκι έτσι ώστε δε βαρέθηκα ούτε μία στιγμή, ήταν πως ο Στάινερ και σαφείς απαντήσεις δίνει και θέτει νέες ερωτήσεις που του προκύπτουν καθ'οδόν. Διαβάζοντας αυτή τη συζήτηση κατέληξα στην πορεία σε δύο πράματα. Πρώτον, ότι κανένας φανατισμός νεοφώτιστου δεν μου γεννήθηκε και δεύτερον η απόλαυση που με γέμισε κατά κύριο λόγο προήλθε απ'το ότι σε άλλα σημεία ένιωθα ότι περπατούσαμε στο ίδιο πεζοδρόμιο, μπροστά αυτός κι από πίσω εγώ εννοείται, σε κάποια άλλα μόνος στο απέναντι όπου τηλεπαθητικά του έστελνα τις όποιες διαφωνίες μου. Υπήρξαν πάντως και αρκετά σημεία που είπα στον εαυτό μου, άσε, θα τα ξαναδιαβάσω, θα τα ξανασκεφτώ κι αυτό μέτρησε υπέρ αυτού του βιβλίου. Με λίγα λόγια είναι ένα βιβλίο που αναδεικνύοντας περίτεχνα την πολυπλοκότητα των σχέσεών του με τον κόσμο με έκανε να δω με ελπίδα την πνευματική διάστασή του δίχως να προσφέρει έτοιμες συνταγές για την όποια αλλαγή του και δίχως να μου κάνει κήρυγμα για τη σωτηρία της ψυχής μου. 

ΕΔΩ  ο βίος και τα βιβλία του Στάινερ που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά όπως παρουσιάζονται στη Βιβλιονέτ. Να ξαναπούμε πως κάνοντας κλικ στον τίτλο κάθε βιβλίου ανοίγει μια νέα σελίδα με μια περιληπτική  παρουσίασή του και για όσους ενδιαφέρονται εμφανίζεται στο τέλος και το θέμα "Κριτικές παρουσιάσεις", όπου κάνοντας κλικ στον τίτλο της κάθε μίας παρουσιάζεται η αναμέτρηση με το βιβλίο του κριτικού που έγραψε αυτό το άρθρο. 

panaxiΦΥΓΑΜΕ! 

 Ότι είναι ένα μυστήριο για ποιους λόγους σε κάποιες εποχές εμφανίζονται σκηνοθέτες (και γενικά καλλιτέχνες) πρώτης γραμμής σε κάποιες χώρες, όπως και να το δούμε, είναι. Ένας φανερός λόγος που κατατάσσουμε αυτήν την κρίση στα μυστήρια είναι πως παίζει ένας συχνά μπλεγμένος συνδυασμός πολλών παραγόντων. 

Το Ιράν τώρα είναι μία χώρα που από την εποχή που πήραν την εξουσία οι ισλαμιστές των αγιοταλάχ σιγά σιγά εμφανίστηκαν αρκετοί σκηνοθέτες που γύρισαν όμορφες και δυνατές ταινίες που κέρδισαν βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ αλλά και ένα κοινό, και όπου οι περισσότερες άμεσα ή έμμεσα ήταν επικριτικές για το νέο αυταρχικό καθεστώς των μουλάδων. 

Ο Πανάχ Παναχί από την άλλη μεριά, είναι γιος του κυνηγημένου σπουδαίου Ιρανού σκηνοθέτη Τζαχάρ Παναχί, που το καθεστώς των μουλάδων από το 2011 αν και του έχει απαγορέψει να γυρίζει ταινίες και να δίνει συνεντεύξεις, αυτός κατάφερε να γυρίσει κρυφά και υπόγεια με βιντεοκάμερα και με κινητό μέχρι τώρα 4 ταινίες. Ιδού λοιπόν τώρα παρών και ο υιος Παχανί που έκανε το κινηματογραφικό ντεμπούτο του μ'αυτή τη γλυκύτατη με πικρό κουκούτσι ταινία, που σημειωτέον άδεια προβολής στο Ιράν δεν έχει πάρει μέχρι στιγμής. 

Όσο έβλεπα την ταινία και καλοδεχόμουνα αυτήν την τετραμελή οικογένεια, πέντε με τον ετοιμοθάνατο σκύλο τους, ένιωθα να διαστέλλεται ο μέσα μου χώρος και από σπόντα και ο χρόνος. Μια τυπική οικογένεια που όμως τόσα έχει να μας πει για το πως βιώνουν την Ιρανική κατάσταση και τα μεταξύ τους καθώς ταξιδεύει για ένα συγκεκριμένο σκοπό από την Τεχεράνη στην επαρχία. Παράλληλα ένιωσα ότι με καλοδέχτηκαν κι αυτοί στο αυτοκίνητό τους, τόσο ώστε μου βγήκε κάποιες φορές να πω κι εγώ νοερά την γνώμη μου σ'αυτά που διαδραματίζονται αναμεταξύ τους, να παίξω ένα ρόλο που θα αποφορτίζει τις εντάσεις τους συμμετέχοντας στις χαρές και τις λύπες τους, στις αλήθειες και στα ψέματά τους.

Ο Παχανί κατάφερε με λίγα να υπονοεί πολλά, και κατάφερε με ένα διακριτικό τρόπο να γεννά συναισθήματα όχι από τους συνηθισμένους δρόμους με τους συνηθισμένους τρόπους. Με ένα πολύ καλό συνδυασμό ρεαλισμού και ποίησης πέτυχε να αγγίζει το πνεύμα μας όχι μόνο από την αποδραματοποίηση που γεννά το ευφυές κοκτέιλ χιούμορ και πάθους της οικογένειας αλλά και με το πως ενσωματώνει το χώμα τα ρυάκια και τα λίγα δενδράκια, τα σκαμμένα πρόσωπα και οι περαστικοί σε κάτι τοπία άδεια, ερημικά. Και το πιο σημαντικό κατάφερε να με φέρει στη θέση ξεχωριστά του κάθε μέλους αυτής της οικογένειας που πήρε τα όρη και τα βουνά για ένα λόγο, που αν και δεν έχω βιώσει παρόμοια κατάσταση εν τούτοις συμμερίστηκα και από κοντά και από μακρυά τις αγωνίες τους. 

panaxi1Πρόκειται για μια κλασσική ιστορία φευγιού που το σημαντικό όμως είναι ότι ο υιός Παναχί την αφηγείται πιο πολύ ως παραμυθάς απ'ότι ως ρεπόρτερ, με ένα έξοχο συνδυασμό απλού και μοντέρνου τρόπου που τον χάρηκα. Με άλλα λόγια με έπεισε ότι έχει μέλλον σ'αυτήν την αρχαία χώρα που έχει τόσο ανάγκη από βαθιές ανάσες ζωής σήμερα ο κόσμος της καθώς ασφυκτιά σε ένα καθεστώς αποπνικτικό και άδικο εξ αιτίας των μουλάδων που τους έχουν κατσικωθεί για τα καλά. Και νιώθοντας κάτι ανάμεσα σε Ιρανό και Έλληνα όταν βγήκα χαλαρός και ευχαριστημένος από το σινεμά, λες και κολυμπούσα σε ένα τρυπάκι με ανοιχτά  αυτιά καθώς χίλιες φωνές μου ψιθύρισαν γλυκά, μην παρατάς τις επιθυμίες σου καλέ μου, ψάχτες και κυνήγησέ τες κι ας είναι τα εμπόδια βουνό. Κι αυτό με έκανε να αποφασίσω ότι θα έχει μέλλον ο νεαρός Παναχί και στον κόσμο μου. 

Υποψιάζομαι πως δίνω την εντύπωση ότι μ'αυτά που έγραψα είναι σαν να μου πρόσφερε η ταινία, αλλά και κάθε ταινία, τα πολλαπλάσια πέρα από δυο ώρες ταξιδιού και πιθανής απόλαυσης που άλλοτε αφήνει κι άλλοτε όχι ένα κάποιο δυσκολερμήνευτο ίχνος στο μέσα κόσμο μας. Ίσως όταν είμασταν εύπλαστοι νέοι οι ταινίες να φώτιζαν τα σκοτάδια μας όχι για μια δυο μέρες αλλά για καιρό και ίσως να μας άλλαζαν έστω στα σημεία και συχνά ερήμην μας. Τώρα όμως, στην καλύτερη περίπτωση, είναι σαν μια φωτοβολίδα που μες τη νύχτα σκάει και την καρδιά μας σπάει, όπως λέει στην αρχή και το ομώνυμο τραγούδι του Ορφέα Περίδη. Εδώ που τα λέμε κι έτσι ευχαριστημένος είμαι πάλι.

 Πανάχ Παναχί: «Περπατάς στις πόλεις του Ιράν και νιώθεις την οργή»

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 08 Ιανουαρίου 2023 13:27
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση