Σάββατο, 24 Φεβρουαρίου 2018 15:36

Ένα μικρό κερί - "Οι ρίζες της ανομίας" - κι ένα μεσαίο - "Homo Deus" - που μας φώτισαν

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

homoΓιατί σ'αυτή τη χώρα λίγοι είναι αυτοί που έχουν το εξωσχολικό/εξωεπαγγελματικό διάβασμα όπως οι άλλοι την προσευχή τους; Γιατί οι περισσότεροι τηλεθεατές που έπιασαν στα χέρια τους, με δική τους ας πούμε πρωτοβουλία, δυο τρεις φορές φορές κάποια βιβλία κι έπειτα ουδέν; Και γιατί υπάρχουν και αρκετοί σαν κι εμάς που σε σχέση με το διάβασμα είναι με τα φεγγάρια τους;

 

Οι έτοιμες απαντήσεις (χαμηλό επίπεδο παιδείας, μεσογειακή χώρα, απαρχαιωμένες και εσωστρεφείς βιβλιοθήκες, κ.ά)  εν μέρει μας καλύπτουν και δικές μας επί του παρόντος δεν έχουμε.

Για αυτό που είμαστε σίγουροι σχετικά με τους βιβλιόφιλους είναι ότι δε θεωρούμε απαραίτητα πως γίνονται πιο έξυπνοι, πιο σοφοί και πιο καλοί άνθρωποι από ότι θα ήταν αν δεν διάβαζαν. 

Αυτό που σε πρώτη φάση φαίνεται λογικό να συμβαίνει στους περισσότερους, είναι πως με τα βιβλία πάνε λίγο πιο πέρα από αυτά που ζουν στην μικρή ζωή τους και εξ αυτού ότι ήθελε προκύψει.

Με άλλα λόγια, μέσω του μαγικού φίλτρου της γραφής αυξάνονται οι πιθανότητες να "ζήσουν" κι άλλες ζωές, να ρίξουν ένα βλέμμα σε αθέατους ορίζοντες και να νιώθουν ακόμα και πρωτόγνωρα συναισθήματα που μοιάζουν πολύ με αυτά της πραγματικής τους ζωής.

Μπορούν επίσης βάσιμα να ισχυρίζονται, αυτοί που δεν έχουν γίνει ένα με κάποια αδιάψευστη αλήθεια, ότι τα βιβλία τους προσφέρουν τη δυνατότητα στο να εξασκούνται στην κατανόηση των πολλών πλευρών - φανερών, κρυφών και πιθανών - της πραγματικότητας και των απίστευτων της φαντασίας. Όπως και να δοκιμάζουν τα όρια και το νόημα των συζητήσεων με τον εαυτό τους και τους γύρω τους και να φτιάχνουν δυνατές σχέσεις με εντελώς φανταστικούς ανθρώπους και κόσμους, σχέσεις που φτάνουν στο σημείο να μεταμορφώνουν τον πραγματικό τους εαυτό. 

Όλα αυτά φυσικά και εξαρτώνται από τα βιβλία που διαβάζουν και από τη σχέση που καλλιεργούν μ'αυτά, εννοώντας ότι υπάρχει διαφορά στο να διαβάζω για να περνά η ώρα και στο διαβάζω για να κατανοήσω τουλάχιστον τον εαυτό μου μέσα στον κόσμο του με στόχο κάποια κορυφή. Από όσα εξ ιδίων έχουμε αντιληφθεί, ένας βασικός παράγοντας που ωθεί τους βιβλιόφιλους να το σκάνε από την στενή πραγματικότητά τους και να κλείνονται μέσα στην άπλα των βιβλίων είναι η προσδοκία να γοητευθούν. Όσο πιο πλούσια για τα δεδομένα της φάσης που περνάνε είναι η ευχαρίστηση που προκύπτει από την ανάγνωση, τόσο πιο πολύ εθίζονται. 

Τα παραπάνω αφορούν στο περίπου όλους τους φιλότεχνους. 

Στην χώρα μας όμως φιλότεχνοι και μη, διαμορφώνουν τη γκρίζα ζώνη ανάμεσα στο νόμιμο και το παράνομο.

Μια ζώνη τόσο εκτεταμένη που όσοι δεν έχουν παραβιάσει νόμους και κανόνες για λόγους αρχής ξεχωρίζουν σαν την μύγα στο γάλα. Αυτή η στάση που ψάχνει και βρίσκει με μια φυσικότητα μέσες και άκρες, που δίνει τα ρέστα της στη ρεμούλα και στην αναξιοκρατία, αφορά όλο τον κόσμο και όχι μόνο τους προνομιούχους. Απλά για τους προνομιούχους είναι πιο εύκολο να παραβιάζουν νόμους και κανονισμούς και προπάντων για υποθέσεις που έχουν μεγάλη ανταλλακτική αξία. Η ανομία στην χώρα μας είναι το φυσικό καθεστώς που ανεξάρτητα από τις προθέσεις μας γίνεται η μήτρα της εκτεταμένης διαφθοράς, το μεγάλο βαρίδι που δεν μας αφήνει να προχωρήσουμε ως χώρα. 

Επειδή με την ίδια ένταση το ίδιο δε συμβαίνει σε όλες τις χώρες του κόσμου, και ιδιαίτερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό βάζει σε σκέψεις κάποιους συνανθρώπους μας να το ψάξουν.  

anomiaΝα όπως οι Θανάσης Πολλάτος και Θανάσης Κουραβελος που συνέγραψαν το βιβλίο "Οι ρίζες της ανομίας. Μικρή συμβολή στην κατανόηση του ελληνικού προβλήματος", Αρμός, 94 σελ. Γιατί όμως τους απασχόλησε αυτό το θέμα; Όπως γράφουν στο τέλος οι ίδιοι "Διάχυτο καθώς είναι το ανομικό φαινόμενο, γίνεται τρόπο τινά αναπόφευκτο. Σκοντάφτουμε πάνω του σε κάθε βήμα της καθημερινής ζωής, διαπερνά παντοιοτρόπως τη ζοφερή μας πραγματικότητα, στοιχειώνει αυτό που είμαστε και υποσκάπτει αυτό που μπορούμε να γίνουμε. Ο διάχυτος χαρακτήρας του και το ιστορικό του ρίζωμα, η διαπλοκή του με στοιχεία της "εθνικής μας ταυτότητας", η ποικιλότροπη έκφρασή του διαμέσου κατεστημένων συμπεριφορών το κάνουν σχεδόν ακαταμάχητο." 

Οι δύο συγγραφείς ισχυρίζονται πως οι ρίζες αυτού του φαινομένου εμφανίζονται εξ αιτίας της αδυναμίας των Βυζαντινών να διαμορφώσουν έναν πολιτισμό που το άτομο θα ξεχώριζε από το σύνολο, δίνοντας προβάδισμα στη δική του θέση και σύλληψη του κόσμου, κάτι που δειλά δειλά ξεκίνησε στην Δυτ.Ευρώπη από τον 13ο αιώνα. Εκεί μέσα από κινήσεις και μάχες που κράτησαν αιώνες, με μεταρρυθμίσεις κι επαναστάσεις, με πισωγυρίσματα και επανεκκινήσεις συνέβη εν τέλει η κοινωνία να φτιάξει ένα κράτος που δούλευε γι'αυτήν, έστω και με ταξικό προσανατολισμό.

Εδώ σχεδόν όλες οι μάχες που δόθηκαν μετά την απελευθέρωσή μας από τους Οθωμανούς τις κέρδιζαν οι δυνάμεις που δεν είχαν αυτόν τον στόχο. Το κράτος μας λίγο ή πολύ όλοι το βιώνουμε ως ένα ξένο σώμα που συνεχώς μας χρωστάει και που απέναντί του δεν αισθανόμαστε καμία υποχρέωση. Το κράτος στην Δ.Ευρώπη προέκυψε ως ζητούμενο και εκφράστηκε σε θεσμικό, αξιακό, ιδεολογικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο, ενώ σε εμάς, υποστηρίζουν οι συγγραφείς, προέκυψε ως ατύχημα.

Οι δύο συγγραφείς μου θύμισαν παρόμοιες σκέψεις του Ράμφου ( "Ο καημός του ενός", 2007) και σε πολλά άρθρα του Παπαγιώργη. Καταφέρνουν όμως να αρθρώσουν μια δική τους άποψή τους που με ένα τρόπο συμπαγή και διαυγή δίνουν θέση στο πολιτισμικό υπόβαθρο της χρόνιας υστέρησής μας. Αυτό που προσπαθούν να αποδείξουν οι συγγραφείς είναι πως το γεγονός που στην χώρα μας δεν προέκυψε μια πνευματική εξέλιξη ανάλογη μ'αυτήν που συνέβη στη Δύση, βρίσκεται η αιτία να αποτελούμε μια ειδική περίπτωση στην Ε.Ε.

Να πούμε τέλος πως το πρώτο μέρος αυτού του δοκιμίου ανθρωπολογικής και ηθικής ανάλυσης, το έγραψε ο Πολλάτος, το δεύτερο με τον τίτλο "Μια ανθρωπολογική ματιά στην περίπτωση της Κρήτης", το έγραψε ο Κουραβέλος και από κοινού συνέγραψαν το Eπίμετρο. 

Το βιβλίο " Homo deus - Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος", του καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ Γιουβάλ Νώε Χαράρι (Χάιφα, 1976), Αλεξάνδρεια, σελ. 392, αποτελεί τη συνέχεια του πρώτου του βιβλίου "Homo sapiens", Ελλάδα 2015, έχει δύο πολύ δυνατά χαρτιά. Σπανίζουν τα σημεία που δεν είναι κατανοητά με την πρώτη ανάγνωση και η γραφή του ρέμα είναι που σε παρασέρνει. Αν προσθέσεις και το γεγονός πως για τα ερωτήματα που θέτει και τις απαντήσεις που δίνει παίρνει αμπάριζα από εμπνευσμένα δικά του παραδείγματα και από επιλεγμένα συμβάντα της παγκόσμιας ιστορίας, ίσως εξηγείται γιατί όποτε για λόγους ανωτέρας βίας το κλείνεις, το κάνεις απρόθυμα.

Ελάχιστα είναι τα σημεία μέσα στο βιβλίο που δεν μας κέρδισαν, ακόμα και εκείνα για τα οποία είχαμε σοβαρές ενστάσεις. Μία σειρά «σεναρίων» για το μέλλον της ανθρωπότητας μέσα από τη θέαση της ιστορίας ιδεών και γεγονότων, αλλά και με την  διάσταση της εξέλιξης του παρόντος, σε βάζουν σε ένα τρυπάκι που ως μέλος ενός είδους αισθάνεσαι υπερήφανος και ταυτόχρονα προβληματισμένος για αυτήν την ιστορία που με κόπο, δάκρυα και αίμα κατάφερε και έφτασε ως εδώ. Μια ιστορία με μαύρες και χρυσές σελίδες που σε  κεντρίζει το ερώτημα γι'αυτό το μέλλον που έχει ήδη ξεκινήσει και όπου όλα θα ξαναπαιχτούν σε ένα εντελώς διαφορετικό και πιο επικίνδυνο επίπεδο, αν και η οπτική του συγγραφέα τον οδηγεί να λειαίνει με μαεστρία τις αιχμηρές γωνίες και όχι μόνο του μέλλοντος που προφητεύει. 

Με τα νέα δεδομένα κάποια από τα ερωτήματα που μας θέτει ο Χαράρι είναι πού θα φτάσει η τεχνολογία και πώς μπορεί να απειλήσει τον δημιουργό το ίδιο του το επίτευγμα; Ποια είναι τα όνειρα και οι εφιάλτες που προβλέπονται για τον 21ο αιώνα αλλά και μετά; Τι ρόλο θα παίξει η νέα «θρησκεία των Δεδομένων» στις επιλογές και στη συμπεριφορά μας αλλά και ανεξάρτητα –ή κυρίως ανεξάρτητα– από αυτές; Η πορεία προς την Αθανασία και τη θεϊκή φύση του ανθρώπου θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερες ανισότητες μεταξύ των πληθυσμών, δημιουργώντας μια κρίσιμη –άχρηστη– για την πορεία της ανθρωπότητας μάζα ανθρώπων; 

Το κύριο συμπέρασμα που προκύπτει απ'αυτήν την αναζήτηση και που είναι δύσκολο να σ'αφήσει αδιάφορο όσο χρονών και αν είσαι, είναι πως το χάσμα ανάμεσα σε κείνους που θα μπουν στον καινούργιο κόσμο και κείνους που θα μείνουν πίσω, θα είναι μεγαλύτερο από το χάσμα ανάμεσα στους Σάπιενς και τους Νεάντερταλ.

Το καλό με τον άνθρωπο είναι πως όσο κι αν έχει βαρύνοντα ρόλο η πίστη του στη μοίρα, η υπόγεια δύναμη του παρελθόντος του και όσο πρωτεύοντα ρόλο κι αν παίζουν τα ανεξέλεχτα της τύχης, πάντα προσπαθεί να φτιάξει καταστάσεις που θα εξυπηρετούν κοινές ανάγκες και επιθυμίες βάσει των νέων κάθε φορά δεδομένων. Μόνο που η ελπίδα που κρύβει αυτή η δυνατότητά μας δεν είναι βέβαιο πως θα προκαλέσει ένα μέλλον που ως είδος θα συνεχίσουμε να υπάρχουμε. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση γι'αυτό.

Πατώντας  culturenow.gr  θα σας εμφανιστεί η παρουσίαση του βιβλίου που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα " Culturenow" στις 17.11.17

 Εδώ   ένα βίντεο (17:09) που ο Χαράρι το 2015 στο TEDGlobalLondon προτείνει έναν εκπληκτικό λόγο για την άνοδο της ανθρωπότητας.

Κι εδώ  το βίντεο (1:14:21) της παρουσίασης του βιβλίου "Οι ρίζες της ανομίας" στις 1.12.17.

Για το βιβλίο μιλούν:

Γιώργος Ευαγγελόπουλος, πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος Μπάμπης Δερμιτζάκης, φιλόλογος-μεταφραστής 

Τη συζήτηση συντονίζει ο δημοσιογράφος Πάσχος Μανδραβέλης. 

Τελευταία τροποποίηση στις Τετάρτη, 25 Απριλίου 2018 07:04
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση