Πέμπτη, 13 Απριλίου 2017 16:34

Δύο βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης άσχετα με το Πάσχα κι ένας Αγγλοϊρακινός εξπέρ της κβαντικής βιολογίας

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Όσο απίθανο και αν θεωρείται από πολλούς ότι υπάρχουν άνθρωποι που κλέβουν χρόνο για να διαβάζουν βιβλία, να βλέπουν βίντεο ή να παρακολουθούν ομιλίες που έχουν ως θέμα τα της επιστήμης, είτε εκλαϊκευμένης είτε όπως είναι στα αλήθεια, στην πραγματικότητα αυτό συμβαίνει. Και όχι μόνο υπάρχουν γενικώς αλλά κυκλοφορούν και ανάμεσά μας στις συνοικίες μας και στις γειτονιές μας και ας μην φαίνονται. Αν τώρα αυτοί δεν ήταν μια μειοψηφία, που σ'εμάς είναι αισχρή, τότε το παρόν και το μέλλον της κοινωνίας μας θα ήταν εμφανώς καλύτερο; Δύσκολο να απαντήσεις πειστικά. Τέλος πάντων,

 

επειδή υπάρχουν αυτοί οι συνάνθρωποί μας που απολαμβάνουν τέτοια αναγνώσματα κι επειδή κι εμείς καμιά φορά αγοράζουμε και διαβάζουμε τέτοια βιβλία, θα αναφερθούμε σε δύο που κατά τη γνώμη μας παρουσιάζουν ενδιαφέρον.Θα αναρτήσουμε επίσης και μία συνέντευξη του Αγγλοϊρακινού ακαδημαϊκού Τζιμ Αλ Καλίλι που μας βοηθάει να πάρουμε μια μυρουδιά από την πολλά υποσχόμενη κβαντική βιολογία, ένας νέος κλάδος στον οποίον εργάζεται σκληρά τα τελευταία χρόνια. 

 

Μην σας ξεγελάσει το τετριμμένο του τίτλου του πρώτου βιβλίου που είναι "Το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης". Ούτε ακόμα και στα ερωτήματα που προσπαθεί να απαντήσει, δηλαδή, α) Πώς προέκυψε το ανθρώπινο γένος και γιατί διατηρείται στη ζωή σε έναν πλανήτη σαν τον δικό μας; β) Κατέχουμε μια ειδική θέση στο Σύμπαν και το πεπρωμένο μας ορίζει να υπάρχουμε σε αυτό; και γ) Προς τα πού οδεύουμε ως είδος και,το πιο δύσκολο ερώτημα, για ποιο λόγο;

Σημασία έχει ποιος το υπογράφει. Κι αυτός είναι ο 85χρονος Αμερικανός Έντουαρντ Γουίλσον, ένας κοινωνιοβιολόγος που έχει βραβευτεί με πάνω από εκατό μεγάλου κύρους βραβεία για το επιστημονικό του έργο. Ένα έργο που ούτε βαρετό είναι ούτε τυπικό. Για να πάρουμε μια ιδέα σε τι νερά κολυμπάει να πως ξεκινάει αυτό το βιβλίο«Η ανθρωπότητα εμφανίστηκε από μόνη της, μέσω μιας σειράς επάλληλων συμβάντων κατά την εξέλιξη. Δεν είμαστε προκαθορισμένοι να εκπληρώσουμε κάποιον σκοπό· ούτε έχουμε να δώσουμε λόγο σε οποιαδήποτε δύναμη πέρα από τον εαυτό μας. Θα μας σώσει μόνο η σοφία που βασίζεται στην αυτεπίγνωση και όχι η ευλάβεια. Δεν θα υπάρξει εξιλέωση ή δεύτερη ευκαιρία που θα μας δοθεί άνωθεν. Είναι ανόητο να θεωρούμε τον πλανήτη μας προσωρινό σταθμό προς έναν καλύτερο (επουράνιο) κόσμο. Μόνο αυτόν έχουμε να κατοικούμε και τούτο το νόημα να ξεδιπλώσουμε. Δεν υπάρχει κάποιο απύθμενο μυστήριο της ζωής. Δαίμονες και θεοί δεν διεκδικούν την αφοσίωσή μας. Αντιθέτως, είμαστε αυτοδημιούργητοι, ανεξάρτητοι, μόνοι και εύθραυστοι· ένα βιολογικό είδος προσαρμοσμένο να ζει σε έναν βιολογικό κόσμο. Αυτό που έχει σημασία για τη μακροχρόνια επιβίωσή μας είναι η ευφυής αυτεπίγνωση, βασισμένη σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία σκέψης από όση γίνεται ανεκτή σήμερα ακόμη και στις πιο προηγμένες δημοκρατικές κοινωνίες μας»»! Όσοι τσιμπάνε από τέτοιες διακηρύξεις ας προσπαθήσουν να διαβάσουν αυτό το βιβλίο και αν έχουν όρεξη ας το παρουσιάσουν από την ιστοσελίδα μας. 

Το δεύτερο βιβλίο το έγραψε ο 63χρονος Αμερικανός φυσικός Λέοναρντ Μλόντινοφ και έχει τίτλο "Τα βήματα του μεθυσμένου - πως η τυχαιότητα κυβερνά τη ζωή μας". Το βασικό ερώτημα αυτού του γοητευτικού βιβλίου είναι: Ποιο ρόλο έπαιξαν και παίζουν η τυχαιότητα και οι πιθανότητες όχι μόνο στην καθημερινή μας ζωή αλλά και στην επιστημονική σκέψη;.Όσοι έχουν υποψίες πως πάρα τις φιλότιμες αλλά μάταιες προσπάθειες μας να εξαλείψουμε το τυχαίο ή να το ελέγξουμε με «επιστημονικά μέσα», αυτό εισβάλλει επίπονα στην πραγματικότητα, είτε αυτή που βιώνουμε άμεσα είτε έμμεσα. Ο Μλόντινοφ θεωρείται παγκοσμίως ένας από τους πάπες της έγκυρης εκλαΐκευσης δύσκολων επιστημονικών εννοιών και τα βιβλία του ανοίγουν πόρτες εκεί που νομίζουμε ότι υψώνονται απόρθητα τείχη. 

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 10.4.17 από την Χριστίνα Σανούδου με τον τίτλο " Πάντα λέω, το γράψιμο είναι όπως η γλυπτική" και είναι μια συνέντευξη του 55χρονου Τζιμ Αλ Καλίλι που γεννήθηκε στην Βαγδάτη, διδάσκει κβαντική φυσική στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϋ και είναι ενεργό μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Δημόσιας Πληροφόρησης για την Πυρηνική Επιστήμη. 

Όταν λέω στον Τζιμ Αλ-Καλίλι (Jim Al-Khalili) ότι το τελευταίο του βιβλίο, «Η ζωή στην κόψη. Η μυστηριώδης κβαντική βιολογία», διαβάζεται σα μυθιστόρημα, μου απαντά ότι έχει ήδη ολοκληρώσει το αρχικό χειρόγραφο του πρώτου του μυθιστορήματος: Μία ιστορία «σκληρής» επιστημονικής φαντασίας (δηλαδή μυθοπλασίας που δίνει ιδιαίτερη σημασία στην επιστημονική ακρίβεια) με φόντο το όχι και τόσο μακρινό μέλλον. «Είναι ένα θρίλερ και διαδραματίζεται γύρω στο 2040, όταν πολλές από τις εξελίξεις που προβλέπουμε σήμερα αποτελούν πια κομμάτι της πραγματικότητας. Η Γη απειλείται και η επιστήμη αναλαμβάνει να σώσει τον κόσμο, δίνοντας μάχη ενάντια στις δυνάμεις του Κακού. Ελπίζω πως θα είναι κάπως καλύτερο από τα βιβλία του Νταν Μπράουν... αν και δεν θα με πείραζε να έχει ανάλογη επιτυχία!», αστειεύεται.

Κρίνοντας από τα προηγούμενα βιβλία του, που επιτρέπουν ακόμα και όσους θεωρούν τους εαυτούς τους επιστημονικά αναλφάβητους να κατανοήσουν έννοιες όπως οι μαύρες τρύπες και ο κυματοσωματιδιακός δυϊσμός, ελάχιστοι συγγραφείς είναι πιο κατάλληλοι από τον Αλ-Καλίλι για να περιγράψουν τον κόσμο του μέλλοντος. Ως καθηγητής κβαντικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ, είναι απόλυτα εξοικειωμένος με τις θεωρίες, την ορολογία και τις τελευταίες εξελίξεις στον χώρο των θετικών επιστημών. Επιπλέον, έχει επανειλημμένως βραβευθεί για το έργο του στην εκλαΐκευση της εξειδικευμένης γνώσης, γνωρίζει όλα τα «τρικ» για τη συγγραφή επιτυχημένων ιστοριών, ενώ τις παρομοιώσεις του θα ζήλευαν και οι πιο ταλαντούχοι μυθιστοριογράφοι. Πάντοτε μετριοπαθής, ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι περισσότεροι ευφάνταστοι παραλληλισμοί στη «Ζωή στην κόψη», ανήκουν στον συνεργάτη του και καθηγητή μοριακής γενετικής Johnjoe McFadden. Ωστόσο, τόσο τα προηγούμενα βιβλία του όσο και οι ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές του αποδεικνύουν πως διαθέτει τη «μαγική» ικανότητα να μετατρέπει δυσνόητες έννοιες σε εικόνες. «Η μεγαλύτερη πρόκληση και η μεγαλύτερη ανταμοιβή για μένα είναι να βρίσκω τις κατάλληλες μεταφορές. Πάντα λέω ότι το γράψιμο είναι σαν τη γλυπτική: ξεκινάς από μία “αδρή” ιδέα και στη συνέχεια την επεξεργάζεσαι», λέει στην «Κ».

 

Το πεδίο της κβαντικής βιολογίας, με το οποίο ασχολείται ο Αγγλοϊρακινός ακαδημαϊκός τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να θεωρείται «αιρετικό» ακόμα και από συναδέλφους του. Εκ πρώτης όψεως, οι νόμοι που διέπουν τον κόσμο των μικροσκοπικών σωματιδίων είναι όχι μόνο ασύμβατοι με την κλασική φυσική (η οποία εξηγεί τη συμπεριφορά μεγαλύτερων σωμάτων, όπως οι πλανήτες, οι ζωντανοί οργανισμοί και όλα τα αντικείμενα του «ορατού» κόσμου), αλλά και ενάντια σε ό,τι ονομάζουμε «κοινή λογική», αφού τα άτομα μπορούν να βρίσκονται σε πολλά σημεία ταυτόχρονα, να περνούν μέσα από ενεργειακούς «τοίχους» και να τροποποιούν τη συμπεριφορά τους όταν κάποιος επιχειρεί να τα μετρήσει. Παράλληλα, οι συνθήκες που επικρατούν μέσα στα έμβια κύτταρα απέχουν πολύ από τις ιδανικές συνθήκες εργαστηρίου, όπου διεξάγονται τα πειράματα με σωματίδια. Κι όμως, για έναν περιορισμένο, προς το παρόν, αριθμό φυσικών, βιοχημικών και βιολόγων, το «κλειδί» για την εξιχνίαση ορισμένων εκ των μεγαλύτερων μυστηρίων της ζωής δεν αποκλείεται να κρύβεται σε μία διεπιστημονική θεωρία, που συνδυάζει τις γνώσεις μας για την κβαντική φυσική με τη μελέτη των βιολογικών φαινομένων. «Οι βιολόγοι μάς αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό, γιατί δεν είναι εξοικειωμένοι με την κβαντική μηχανική. Θα προτιμούσαν να μην ισχύει η θεωρία μας για να μην αναγκαστούν να μάθουν μία νέα επιστήμη. Αντίστοιχα, οι φυσικοί δεν είναι πρόθυμοι να μελετήσουν βιολογικά συστήματα, τα οποία είναι χαοτικά και ελέγχονται δύσκολα» παραδέχεται ο καθηγητής.

Εντούτοις, οι νόμοι της κβαντομηχανικής έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην εξήγηση ζωικών συμπεριφορών, όπως ο τρόπος με τον οποίο προσανατολίζεται ο ευρωπαϊκός κοκκινολαίμης και διεργασιών όπως η αναπνοή. Με ένα «νανοϋποβρύχιο», οι αναγνώστες της «Ζωής στην κόψη» καταδυόμαστε στα άδυτα ενός φύλλου για να παρακολουθήσουμε τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης, φανταζόμαστε τα ζώντα κύτταρα ως ιστιοφόρα που πλέουν στα «ταραχώδη θερμοδυναμικά νερά» ή επιχειρούμε να παίξουμε μουσική με μία «κβαντική κιθάρα». Σύμφωνα με τους συγγραφείς, οι εξελίξεις στην κβαντική βιολογία ίσως μια μέρα μας επιτρέψουν να λύσουμε το «πρόβλημα» της συνείδησης, να κατανοήσουμε βαθύτερα την κληρονομικότητα, αλλά και να δώσουμε απάντηση στο βαθύτερο ερώτημα του πώς ξεκίνησε η ζωή.

Μεγάλος επιστήμονας

«Δεν έχουμε ακόμη διαπιστώσει αν η κβαντική μηχανική αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για την κατανόηση της ζωής, παρότι είναι μια υπόθεση που εκφράζουμε στο βιβλίο», εξηγεί ο Τζιμ Αλ-Καλίλι. Πάντως, ο διαπρεπής επιστήμονας, ο οποίος έχει διατελέσει πρόεδρος της Βρετανικής Ενωσης Ανθρωπιστών, είναι πεπεισμένος πως ο άνθρωπος θα καταφέρει μια μέρα να δημιουργήσει ζωή, με ό,τι κι αν συνεπάγεται αυτό για τις διδαχές των περισσότερων θρησκειών. «Δεν θεωρώ πως είναι μία “μαγική“ διαδικασία. Είτε σχετίζεται με τα κβάντα είτε όχι, οπωσδήποτε υπόκειται στους νόμους της φυσικής και μια μέρα σίγουρα θα λύσουμε το μυστήριο», υποστηρίζει. «Αλλωστε, η επιστήμη ανέκαθεν υποβάθμιζε τις θρησκευτικές ιδέες, αρχίζοντας με τον Κοπέρνικο και τον Γαλιλαίο. Μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για τον “θεό των κενών”, όπου η θρησκεία αναλαμβάνει να ερμηνεύσει ό,τι δεν έχει καταφέρει ακόμα να εξηγήσει η επιστήμη. Σταδιακά, η επιστήμη γεφυρώνει τα χάσματα και ο θεός δεν είναι πλέον απαραίτητος».

Βέβαια, η ανάγκη της πίστης στο μεταφυσικό τείνει να αντιστέκεται στην πρόοδο των επιστημών και ο καθηγητής Αλ-Καλίλι σε καμία περίπτωση δεν είναι υπέρ της επιβολής της αθεΐας. Εκτιμά, ωστόσο, πως οι θρησκείες σιγά σιγά χάνουν τη δημοτικότητά τους, «παρά τα όσα ακούμε για το Ισλαμικό Κράτος από τη μία πλευρά και την Αμερική του Τραμπ από την άλλη. Μας δημιουργούν την εντύπωση ότι ο θρησκευτικός συντηρητισμός κερδίζει έδαφος, εγώ όμως πιστεύω ότι πρόκειται απλώς για ακραίες μειοψηφίες που αισθάνονται ότι απειλούνται. Ολοένα και περισσότερο, στον δυτικό αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές γυρνούν την πλάτη τους στη θρησκεία. Αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή η επιστήμη προσφέρει απαντήσεις σε ερωτήματα που παλαιότερα συσχετίζονταν με το υπερφυσικό». Συγχρόνως αναγνωρίζει την ανάγκη του ανθρώπου να πιστεύει σε μια ανώτερη δύναμη και εκτιμά ότι οι θρησκείες σταδιακά θα προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. «Ελπίζω ότι θα γίνουν πιο ανεκτικές», προσθέτει, εκφράζοντας την έκπληξή του για το γεγονός ότι η πλειονότητα των Βρετανών ψήφισε Brexit. «Ηταν απρόσμενο για πολλούς από εμάς, που δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι ζούσαμε σε μια κοινωνία η οποία αισθάνεται ότι απειλείται από τη διαφορετικότητα».

«Το Brexit ήταν μεγάλη απογοήτευση για μένα, παρότι στην πράξη δεν θα επηρεάσει τον τρόπο ζωής μου. Θα συνεχίσω να ταξιδεύω, να έχω φίλους στο εξωτερικό, να μη σκέφτομαι με εθνικιστικούς όρους», συνεχίζει. Εξακολουθεί όμως να πιστεύει πως η θέση του επιστήμονα δεν είναι στο «οχυρωμένο» από τον έξω κόσμο εργαστήριό του, αλλά μέσα στην κοινωνία. «Δεν μπορούμε να πούμε απλώς “εντάξει, αν θέλετε να πιστεύετε πως η Γη είναι επίπεδη, ότι δεν πήγαμε στο φεγγάρι ή ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένας μύθος, εμείς δεν έχουμε αντίρρηση”. Θεωρώ πως οι επιστήμονες αρχίζουν να συνειδητοποιούν το μέγεθος της ευθύνης τους, ιδιαίτερα όσοι έχουμε ήδη μία σχέση με το κοινό. Εχουμε την ηθική υποχρέωση να υποδείξουμε τον δρόμο της λογικής στον κόσμο, που δεν ξέρει πια ποιον να πιστέψει».

Οταν δεν γράφει βιβλία και δεν ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο δίνοντας διαλέξεις (η επίσκεψή του στην Αθήνα έγινε στο πλαίσιο του Athens Science Festival, ενώ την περασμένη Δευτέρα παρουσίασε το βιβλίο του στο Public Συντάγματος), ο Τζιμ Αλ-Καλίλι προετοιμάζει τις εκπομπές του, επιβλέπει τους διδακτορικούς του φοιτητές, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ και παράλληλα είναι ενεργός χρήστης του Twitter. Ισχυρίζεται, μάλιστα, πως διατηρεί τις ισορροπίες λιγότερο χάρη στην ανώτερη ευφυΐα του και περισσότερο... χάρη στις οργανωτικές ικανότητες της γυναίκας του, η οποία εκτελεί χρέη ατζέντη και γραμματέως.

​​Τα βιβλία του Τζιμ Αλ-Καλίλι, «Ζωή στην κόψη», «Σκουληκότρυπες, μαύρες τρύπες και χρονομηχανές», «Quantικά παράδοξα» και «Δαίμονες της Φυσικής» κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τραυλός.

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 14 Απριλίου 2017 09:38

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση