Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2017 19:05

Δύο κηδείες κι ένας Ομπάμα

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Σίγουρα μια άλλη κουβέντα είναι αν όντως ισχύει στις μέρες μας η εξασθένηση της τέχνης, ως προς το να επιδρά στους ανθρώπους και να επηρεάζει τον κόσμο. Σ'αυτό που θα αναφερθώ εδώ, είναι ο προ ημερών θάνατος δύο ξεχωριστών συγγραφέων που μου άρεσαν και που από όποια πλευρά κι αν το δούμε εμείς οι αισιόδοξοι, πιστεύουμε ότι μεροληπτεί όποιος διατείνεται ότι δεν αδυνάτισε η πνευματική μας ζωή. Πριν απ'αυτήν την αναφορά, θα αντιγράψω το τι είπε ο απερχόμενος πρόεδρος των Η.Π.Α Μπάρακ Ομπάμα για τα βιβλία και πιο ειδικά για τη λογοτεχνία, μια γνώμη που έχει ενδιαφέρον και καλό είναι να την έχουμε στις αποσκευές μας. 

 

Την αναφορά αυτή την έκανε σε μία συζήτηση που είχε πριν μερικά χρόνια με την Αμερικανίδα συγγραφέα Μέριλιν Ρόμπινσον και που δημοσιεύτηκε στο σπουδαίο λογοτεχνικό περιοδικό New York Review of books. 

Είπε λοιπόν ο πρόεδρος, που είναι γνωστό ότι διάβαζε πολλά και διαφορετικά βιβλία, πως "Το μυθιστόρημα έχει να κάνει με την ενσυναίσθηση. Έχει να κάνει με το να αισθάνεσαι άνετα με την ιδέα ότι ο κόσμος είναι πολύπλοκος, γεμάτος γκρίζες ζώνες, και παρ'όλα αυτά υπάρχει αλήθεια εντός του, που πρέπει να βρεθεί κι εσύ είσαι υποχρεωμένος να αγωνιστείς γι'αυτήν, να εργαστείς γι'αυτήν. Να αισθάνεσαι άνετα με την ιδέα ότι είναι πιθανόν να συνθεθείς με κάποιον άλλον, όσο διαφορετικός κι αν είναι από σένα".

Εντάξει, πρόκειται για μια άποψη που λειαίνει τις αντινομίες της, αλλά προτάσσοντας την ενσυναίσθηση, την αναζήτηση της αλήθειας και προπάντων τον αγώνα υπέρ της κερδίζει πόντους. Ποιοι λέτε όμως, ότι προπάντων για λόγους αυτοσυντήρησης θα έχουν πιο έντονες αντιρρήσεις, οι αριστεροί ή οι δεξιοί; Η εμπειρία μου αυτό που με συμβουλεύει είναι πως οι στενοκέφαλοι είναι η σωστή απάντηση και αυτούς τους βρίσκεις σε όλο το φάσμα την πολιτικής μας ζωής. Είναι όσοι στην πράξη βρίσκονται απέναντι από τη ρήση του Ομπάμα, μιας και αν διαβάζουν η έσω κλίση τους τούς ωθεί να επιλέγουν βιβλία που ανακυκλώνουν τον κόσμο τους, που αποθεώνουν τις απόψεις τους. Κι αυτή η στάση παρακαλώ, βρίσκεται σε έξαρση τώρα, σε μια εποχή που όσο ποτέ φαίνεται να έχουμε ανάγκη από τα ελεύθερα πνεύματα. Αυτά δηλαδή, που ανοίγουν τα παράθυρα για να φύγει το ντουμάνι των μαραμένων ιδεών, ως μια προϋπόθεση για μια διαρκείας συνομιλία ιδιαίτερα ανάμεσα σε όσους ασφυκτιούν σε ένα κόσμο που γίνεται όλο και πιο άνισος και ανελεύθερος.  

Τώρα, ποιοι πέθαναν; Πολλοί, και όχι μόνο οι δύο συγγραφείς μας. Για να μην ξεχνιόμαστε, κάθε μέρα σε όλον τον κόσμο πεθαίνουν εκατοντάδες χιλιάδες συνανθρώποι μας, πράμα που αν το κάνουμε φραγκοδίφραγκα σημαίνει ότι όλο και πλησιάζει και η δική μας η ώρα. Ανάμεσα όμως σ'αυτούς τους άπειρους θανάτους, κάποιων ο θάνατος μας συσκοτίζει. Ιδιαίτερα όταν οι νεκροί είναι αγαπημένα πρόσωπα είναι φυσικό να παθαίνουν οι κοντινοί τους άνθρωποι μπλακ άουτ, που είναι τόσο πιο μεγάλο όσο πιο απρόσμενος και πρώιμος ήταν ο θάνατος.

Αν όμως πρόκειται για ανθρώπους που ποτέ δεν τους έζησες από κοντά και η μόνη επαφή που είχες μαζί τους ήταν μέσω κάποιων έργων τους που σου μίλησαν, τότε δεν θα είναι υπερβολή αν ισχυριστούμε πως την ώρα που μαθαίνεις τον θάνατό τους μια στυφή λύπη διαποτίζει όλο το σώμα σου ξεκόβοντάς σε για λίγο από την τρέχουσα ζωή σου. Κι αυτό το ενός λεπτού πένθος σημαίνει κάτι για τους δεσμούς που ανάπτυξες με αγνώστους λόγω των έργων τους.

Μια τέτοια λύπη με έπιασε μαθαίνοντας για τους κοντινούς θανάτους των Τζον Μπέργκερ ( Λονδίνο, 1926 - Αντονί, Γαλλία 2.1.17) και Ζίγκμουντ Μπάουμαν (Πόζναν Πολωνία, 1925 - Ληντς, Αγγλία, 9.1.2017). Ο Μπέργκερ, με την από επιλογή ασυνήθιστη ζωή, υπήρξε θεωρητικός της τέχνης και λογοτέχνης και ο εβραϊκής καταγωγής Μπάουμαν με την από ανάγκη περιπετειώδη ζωή, υπήρξε καθηγητής κοινωνιολογίας και συγγραφέας. 

Με τον Μπέργκερ μου συνέβη ένα παράξενο. Στη δεκαετία του '90 διάβασα, σχεδόν καπάκι, το μυθιστόρημά του G και το "Η εικόνα και το βλέμμα", ένα από τα δύο καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει για την τέχνη - το άλλο είναι "Το χρονικό της τέχνης" του E.H.Gombrich. Και τα δύο βιβλία του Μπέργκερ μου άρεσαν τότε πολύ. Κι ενώ το φυσικό μου είναι, αν κάποιος (ή κάτι) μου αρέσει να μην τον αφήνω μέχρι να με αφήσει εκείνος, με τον Μπέργκερ, ακόμα δεν ξέρω γιατί, συνέβη η εξαίρεση. Ίσως, υποθέτω σήμερα κοιτάζοντας προς τα πίσω, εκείνα τα χρόνια να με απορροφούσε πάνω από το φυσιολογικό μου η καθημερινότητα με τα τρεχάματά της.

Το "Η εικόνα και το βλέμμα", αμυδρά θυμάμαι πια, πως μου έβαλε μπρος για να αρχίσω να κοιτάζω τον κόσμο και τους πίνακες όχι μόνο στα ίσα αλλά και κάπως λοξά. Μου πέρασε την ιδέα ότι αυτά που βλέπουμε κρύβουν περισσότερα απ'αυτά που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε από μικροί, και δημιουργούν δίχως να το πάρουμε είδηση, μια μυστήρια σχέση με αυτά που μαθαίνουμε για τον κόσμο που μας περιβάλλει και για τον εαυτό μας μέσα από τις λέξεις. Εξαιρετική μαθητεία. Να όμως που ο θάνατός του με έβαλε σε κίνηση για να θέλω να συναντήσω πάλι το πνεύμα του, ξαναδιαβάζοντας αυτό το υπέροχο βιβλίο. Παίζει και μία περιέργεια, να μετρήσω αυτά τα ριζοσπαστικά που έγραψε ο Μπέργκερ στη δεκαετία του '70, τότε που κυκλοφόρησε το εμβληματικό βιβλίο του, αν ηχούν σήμερα σχεδόν αυτονόητα ή όχι.

Τα πρώτα άρθρα του Μπάουμαν που διάβασα μου δημιούργησαν την αίσθηση ότι ανήκαν σε κάποιον μεσόκοπο, άντε βαριά βαριά το πολύ πενήντα ετών. Ψάχνοντάς το όμως ανακάλυψα πως ο αρθρογράφος είχε περάσει τα 80. Να λοιπόν ένας άνθρωπος, που πέρασε  δια πυρός και σιδήρου τις δεκαετίες του '40  και του '50, που διαμορφώθηκε διανοητικά στη δεκαετία του '50 και κατάφερε να αναβλύζει από τα κείμενά του ένα ολόφρεσκο νεανικό πνεύμα που με συνεπήρε. Έτσι αποφάσισα και διάβασα τρία βιβλία του, τα "Ρευστοί καιροί", "Ρευστός φόβος" και "Ρευστή αγάπη". Έξοχα και διεισδυτικά για τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας όπως αυτός διαμορφωνόταν κάτω από την μύτη μας και δεν βλέπαμε παρά αυτά που ήμασταν συνηθισμένοι να βλέπουμε, όταν όλα γύρω μας ακόμα και οι ανθρώπινες σχέσεις υγροποιούνται και εξατμίζονται. Γι'αυτό δυσκολευόμαστε να βρούμε το στίγμα μας σ'αυτόν το κόσμο, που έτσι όπως αναπτύσσεται, η συντριπτική πλειονότητα, που χάνει διαρκώς και τα αυγά της και τα πασχάλια της, προσκολλάται σε ένα αρχέγονο φόβο που κι αυτός όμως δεν έχει σταθερό πρόσωπο.

Βγάζοντάς του το καπέλο, όχι μόνο για τα έξοχα βιβλία του, αλλά για το μάθημα που πήρα για την δυνατότητα της δημιουργίας που δεν φρενάρει όσο περνούν τα χρόνια και πως τρίτη ηλικία δεν σημαίνει απαραίτητα το να αναμασάς τις πρότερες κατακτήσεις σου. Αυτό είναι ολοφάνερο στην περίπτωσή του, αν σκεφτούμε πως από το 1990, χρονιά που συνταξιοδοτήθηκε μέχρι πρόσφατα, ο Μπάουμαν δημοσίευσε κοντά στα 40 σημαντικά βιβλία απ'ότι λένε οι μελετητές του και οι αναγνώστες του και συνέχισε να παραδίδει μαθήματα σε όλον τον κόσμο. Μέσα στην δεκαετία του '90 του απονεμήθηκε το Ευρωπαϊκό βραβείο Αμάλφι για την Κοινωνιολογία και το βραβείο Τέοντορ Αντόρνο. Το 2010 του δόθηκε το βραβείο Πρίγκηπας των Αστούριας και το Πανεπιστήμιο του Ληντς, όπου δίδασκε από το 1972, δημιούργησε προς τιμήν του το Ινστιτούτο Μπάουμαν. Εκτός από την παγκοσμιοποίηση τα άλλα θέματα που απασχόλησαν εντατικά τον Μπάουμαν ήταν ο καταναλωτισμός, και σχεδόν εμμονιακά στην ηθική ανάλυση της νεωτερικότητας και της μετανεωτερικότητας.  

Εδώ  μια κριτική παρουσίαση της Ελισάβετ Κοτζιά για το βιβλίο "Ρευστοί φόβοι" που δημοσιεύτηκε στα τέλη του 2008 στην Καθημερινή με τον τίτλο "Διακρίνοντας".

Κι εδώ  μια παρουσίαση του έργου του από τον Γιώργο Σιακαντάρη που δημοσιεύτηκε στο bookpress στις 12.1.17 με τον τίτλο "Ζίγκμουντ Μπάουμαν, ένας αναρχικός ανθρωπιστής".

Κι  εδώ  μια συνέντευξη που παραχώρησε στον Τάσο Τσακίρογλου και δημοσιεύτηκε στην ΕτΣ τον Αύγουστο του 2013. 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 20 Ιανουαρίου 2017 17:23
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση